O dziobaku (co jeździł bananem)

Niewielu ludzi go widziało, wszak według ISIS można go zobaczyć tylko w czterech ogrodach zoologicznych świata (i w dodatku są to tylko australijskie ogrody…).
W Polsce można go spotkać tylko w Muzeum Przyrodnicze we Wrocławiu oraz w Muzeum Ewolucji w Warszawie – występuje tam niestety tylko w postaci eksponatu…
O kim mowa? Ano o jednym z najbardziej enigmatycznych ssaków świata, przedstawicielu stekowców, żyjącym we wschodniej części Australii i na Tasmanii – dziobaku!

Dziobak w Muzeum Przyrodniczym we Wrocławiu

Dziobak w Muzeum Przyrodniczym we Wrocławiu

Oto jaja znoszący ssak…

To absolutny ewenement w świecie zwierząt – coś pomiędzy piżmakiem, wydrą, bobrem a kaczką…
Nic dziwnego, że pierwsi Europejczycy, którzy go zobaczyli, byli przekonani, że to jakieś oszustwo. I owszem, dziobak jest specyficzny, ale z pewnością jest na tyle niesamowity, że warto go poznać – z wielu względów, o których poniżej :).

Dziobak to drugi, obok kolczatki, przedstawiciel grupy stekowców. Jest naprawdę dziwaczny, bo tylko trochę przypomina znane przeciętnemu człowiekowi ssaki. Budową ciała przypomina trochę wydrę, trochę piżmaka, oprócz wielkich, płaskich stóp, których palce połączone są błoną i umożliwiają dziobakowi zarówno rycie w ziemi, jak i bardzo sprawne pływanie, ma bobrzy ogon oraz dziób, który bardzo przypomina kaczy. W ogonie magazynuje tłuszcz, a ciało ma pokryte gęstym, brązowym futrem. Wydaje także bardzo zabawny odgłos, który trochę przypomina buczenie, trochę warczenie – wszystko zależy, w jakiej wersji się go słyszy. Wersja bowiem może być taka:

bądź taka:

My lubimy i jedną, i drugą 🙂

Dziobak na wolności (www.australian-wildlife.com)

Dziobak to jedyny obok kolczatki ssak znoszący jaja.  Informacja ta została potwierdzona w 1884 roku, kiedy W. H. Caldwell znalazł w końcu jaja dziobaków i przesłał do Londynu treściwą informację brzmiącą:

Stekowce jajorodne, jajo meroblastyczne

Dziobaki osiągają dojrzałość płciową około drugiego roku życia i mogą się rozmnażać jeszcze przez nawet kolejnych siedem lat. Żyją w norach położonych nieco nad lustrem wody, osobne lokum zajmuje samica z młodymi, a osobne samiec. Z reguły zwierzaki te rozmnażają się w okresie od wiosny do jesieni. Po zapłodnieniu jaja (2-3) rozwijają się w macicy samicy dziobaka przez około 28 dni, po ich złożeniu kolejne 10 dni na zewnątrz. Są skórzaste i przypominają jaja gadzie. Po wykluciu się młode są nieporadne i przez kolejne cztery miesiące uzależnione od matki piją jej mleko. Kiedy matka musi opuścić norę z młodymi, tworzy po drodze przeszkody, które utrudnią potencjalnemu wrogowi dostanie się do maluchów.

Samica z młodymi (www.reddragonpottery.com)

Samica z młodymi (www.reddragonpottery.com

Dziobak jest niezwykły także z innych względów. Jest bowiem… jadowity. U samców w ostrogach u kostek wytwarzany jest bowiem jad, który może być zabójczy dla mniejszych zwierząt, człowieka nie zabije, jednak wywoła ból i obrzęk mogący prowadzić do niedogodności w późniejszym czasie. Stąd wniosek, że rolą jadu dziobaka jest nie tyle zabicie przeciwnika ile… unieszkodliwienie go na dłuższy czas.

Ostroga wydzielająca jad (Wikimedia Commons)

Ostroga wydzielająca jad (Wikimedia Commons)

Dodatkowo dziobaki to zwierzęta, które swoją zdobycz często wyczuwają nie za pomocą węchu, ale dzięki elektrolokacji. Je przede wszystkim małe zwierzęta wodne, które uda mu się wychwycić za pomocą skurczów mięśni generowanych przez zaburzenia pola elektrycznego.

Dlaczego tak rzadki?

Dziobak nie jest już tak zagrożony wyginięciem, jak dawniej, choć wrażliwy na wszelkie zanieczyszczenia nadal znajduje się na czerwonej liście. Na początku XX wieku polowano na dziobaki w celu zdobycia futra, w roku 1905 objęto je ochroną.  Trudno ocenić ich liczebność na wolności.

Na wolności dziobak żyje do 11 lat, w niewoli nawet do 17, jednak bardzo rzadko spotyka się go w niewoli, a jeżeli już, to tylko w Australii. Australijskie zwierzęta objęte są zakazem wywozu w inne części świata. Ponadto dziobaki są bardzo wrażliwe na podróż i ciężko zapewnić im właściwe pożywienie. W 1922 roku udało się przetransportować pierwszego żywego dziobaka do Bronx Zoo, w którym przeżył jednak zaledwie 40 dni. Warto jednak zaznaczyć, że z trzech wysłanych tam w 1958 roku dziobaków, samiec przeżył aż 10 lat!

W naturalnym środowisku dziobak to zwierzę wodno-lądowe żyjące w strumieniach, rzekach, doskonale pływa i ląduje do 30 sekund – chociaż może dłużej.  Szkoda, że żeby zobaczyć dziobaka, trzeba jechać aż na Antypody – chociaż kilka przydałoby się w Europie…
Mówiliśmy już, jak bardzo chcielibyśmy go zobaczyć?

Wyrusza w trasę sam, ma na pace banany…

My jednak zdecydowaliśmy się napisać o dziobaku nie tylko dlatego, że jest on zwierzęciem wspaniałym a fascynującym. Skłoniła nas do tego pewna postać… Wiadomo, że dziobak w popkulturze jest postacią dość popularną – wystarczy wspomnieć dziobaka Syda będącego maskotką Olimpiady w 2000 roku czy Rodzinę Dziobaków w Mister Roger’s Neighbourhood. Dziobak także pojawił się w piosenkach takich wykonawców, jak Green Day czy Mr Bungle.
Jest też dziobak z niezwykłej książki Stanisława Barańczaka pt. Zwierzęca zajadłość. Z zapisków zniechęconego zoologa, w której wybitny polski poeta kreśli taki oto obraz dziobaka:

Dziobak

Jedno wam powiem na temat Dziobaka:
Przyroda nie zna większego Dziwaka.
Z uwagi na obecność Dziatwy
Opis Szczegółów nie jest łatwy,
Ale wierzcie: to ni Pies, ni Sobaka.

Dziobak

Jest jednak jeszcze ktoś, o kim warto wspomnieć, bo to głównie ze względu na niego piszemy ten tekst.

Pepe Pan Dziobak.

Można go spotkać w dwóch postaciach. W postaci niepozornego dziobaka:

Pepe Pan Dziobak - wersja dziobacza (www.matikwi88.wrzuta.pl)

Bądź w postaci bezwzględnego tajnego agenta:

Pepe Pan Dziobak w postaci agenturalnej (www.wtp-fanfiction.wikia.com)

Pepe Pan Dziobak w postaci agenturalnej (www.wtp-fanfiction.wikia.com)

Pepe Pan Dziobak jest jednym z głównych bohaterów kreskówki Disneya Fineasz i Ferb. Jest tam zwierzątkiem domowym dwóch przyrodnich braci – niezwykle pomysłowych i zaradnych Fineasza Flynna i Ferba Fletchera. O czym jego właściciele nie wiedzą, dziobak prowadzi podwójne życie – pod niepozorną dziobaczą powłoką kryje się tajny Agent P. działający na zlecenie Majora Monograma, a jego celem jest udaremnianie niecnych planów złego doktora Heinza Dundersztyca,

Doktor Heinz Dundersztyc

Doktor Heinz Dundersztyc (www.pl.fineasziferb.wikia.com)

który za pomocą najróżniejszych wynalazków (tak zwanych „-INATORÓW”) dąży do zapanowania nad Obszarem Trzech Stanów…

Pepe posiada oczywiście szereg niezwykłych umiejętności – potrafi się doskonale maskować, walczyć, jest niezwykle zwinny, skoczny, pomysłowy i przebiegły. Co ciekawe – nigdy nie mówi…

Pepe stał się bohaterem wielu piosenek w FiF, żeby wspomnieć chociaż takie:

Piosenka o Agencie P.

Piosenka o dziobaku, co jeździł bananem

(Owszem, może i nie żywi się mielonką, ale czy niewiasty nie „omdlewają na jego ryk”?)

czy „Wróć do nas Pepe”

Powstało również oczywiście sporo odcinków, które skupiają się przede wszystkim na Pepe i jego relacji z Dundersztycem lub wykorzystują motyw Pepe w różny sposób, żeby polecić choćby Wehikuł ambarasu, Pepe znosi jajko, Kup pan dziecku cegłę  czy O, tu jesteś Pepe lub Jak dziobak z królikiem.

Rola Pepe Pana Dziobaka alias Agenta P. w serialu jest ogromna, o czym warto się przekonać oglądając kilka odcinków. My polecamy zacząć oglądać od samego początku – nie tylko dlatego, że kreskówka Fineasz i Ferb zrobiła najwięcej dla popularyzacji dziobaków. Także dlatego, że to po prostu świetna rozrywka!

Pepe i Dundersztyc (www.fc04.deviantart.net)

Pepe i Dundersztyc (www.fc04.deviantart.net)

Odsyłamy także do czternastego numeru 7 Dni Zoo, w którym opisaliśmy niezwykłe losy małego dziobaka, którego znaleziono pływającego w morskiej wodzie.

Reklamy

2 comments on “O dziobaku (co jeździł bananem)

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s