Lista polskich ogrodów zoologicznych i zwierzyńców

Polska wiwarystyka to nie tylko dwanaście największych, “prawdziwych” ogrodów zoologicznych (eazowska jedenastka plus Ogród Fauny Polskiej w Bydgoszczy). Na Mrówkojadzie można znaleźć kilka map Polski z naniesionymi najważniejszymi ogrodami zoologicznymi i zwierzyńcami, teraz jednak postanowiliśmy stworzyć możliwie pełną listę wszystkich miejsc, które można zakwalifikować jako zwierzyńce i wiwaria. Dobór takich placówek jak zawsze pozostaje kwestią dyskusyjną, dlatego kryterium selekcji jest dość elastyczne – generalnie decyduje o tym wartość eksponowanych zwierząt i charakter ekspozycyjny danego miejsca.
Kwalifikują się zatem wszelkie oficjalne akwaria, palmiarnie, gdzie można zobaczyć egzotyczne zwierzęta, zoo-safari, minizoo i zwierzyńce będące czymś więcej, niż przydrożną zagrodą z kurami itp., ale w grę nie wchodzą już ekspozycje w sklepach zoologicznych czy fermy strusi.
Jakkolwiek – rzecz jest bardzo dyskusyjna, dlatego zapraszamy do podawania własnych propozycji. Co oczywiste bowiem, nie jesteśmy w stanie zebrać wszystkich takich miejsc, których setki rozsiane są po całym kraju, a granica, które miejsce uznać, a którego nie, jest bardzo płynna i niejednoznaczna.

A żeby nieco sprawę uporządkować, postanowiliśmy przedstawić poszczególne miejsca wg kryterium regionalnego, grupując je wg województw.

Polskie ogrody zoologiczne nalezące do EAZA
Polskie ogrody zoologiczne należące do EAZA to jeszcze nie wszystkie miejsca, w których można zobaczyć dzikie zwierzęta…

Poniższe zestawienie jest na pewno dyskusyjne i niepełne, niemniej może stanowić ciekawy przyczynek do szerszej dyskusji i okazać się pomocne dla miłośników wszelakich zwierzyńców, wiwariów i menażerii, których – jak się okazuje – setki rozrzuconych są po całej Polsce.
My jak dotąd zebraliśmy blisko 130 takich miejsc. Jak dotąd odwiedziliśmy tylko niewielką ich część, ale w planach mamy odwiedzenie wszystkich – a przynajmniej tych ważniejszych (nie oszukujmy się – spora grupa niżej wymienionych “zwierzyńców” nie jest do końca warta tego określenia).

Poniższe zestawienie powstało w oparciu o dziesiątki godzin przeczesywania internetu i wszelkich dostępnych źródeł, “wiedzę własną” i nasze wojaże po Polsce tropem zoologów i menażerii.
Pomocne okazały się także wpisy forumowiczów na zooforum.pl oraz lista, którą otrzymaliśmy od jednego z naszych czytelników (Tomka S.).

(A nową wersję naszej mapy z podziałem na województwa i większymi mapami znajdziecie TUTAJ).

LISTA POLSKICH OGRODÓW ZOOLOGICZNYCH I ZWIERZYŃCÓW

WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE

Zwierzyńce województwa zachodniopomorskiego
Zwierzyńce województwa zachodniopomorskiego

1. Mielno, Oceanarium – oficjalna strona www – brak, inne

2. Świnoujście, Muzeum Rybołówstwa Morskiego i Oceanarium – oficjalna strona www – brak, inne

3. Międzyzdroje, Muzeum Przyrodnicze i Zagroda Pokazowa Żubrówoficjalna strona www, inne

4. Szczecin, Oceanarium – UWAGA! – Ekspozycja zlikwidowana!

5. Przesącin, Minizoo Rancho Ponderosa – oficjalna strona www

6. Renice, Minizoo oficjalna strona www – brak, inne

7. Renice, Auto-Port (ekspozycja z krokodylem nilowym)oficjalna strona www

8. Rzepowo, Minizoo Gościnna Wieś – oficjalna strona www

9. Kołobrzeg-Zieleniewo, Minizoo Dziki Zachód – oficjalna strona www

10. Parnowo, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

Pozostałe miejsca:

Koszalin, Wioska indiańska Indiański Świat (bizony)oficjalna strona www

Szczecinek, Minizoo przy parafii św. Franciszka z Asyżu – oficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO POMORSKIE

Zwierzyńce województwa pomorskiego
Zwierzyńce województwa pomorskiego

1. Gdańsk, Miejski Ogród Zoologiczny “Wybrzeża” Gdańsk-Oliwa – oficjalna strona www, inne

2. Gdynia, Akwarium Gdyńskie – oficjalna strona www, inne

3. Hel, Fokariumoficjalna strona www, inne

4. Łeba, Ogród Ornitologiczny – oficjalna strona www

5. Człuchów, Minizoo Canpol – oficjalna strona www, inne

6. Ostrzyce, Łosiowa Dolina Koszowatka oficjalna strona www

7. Jantar, Minizoooficjalna strona www

8. Brody Pomorskie, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

Pozostałe miejsca:

Szarlota, Minizoooficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE

Zwierzyńce województwa kujawsko-pomorskiego
Zwierzyńce województwa kujawsko-pomorskiego

1. Toruń, Ogród Zoobotaniczny – oficjalna strona www, inne

2. Bydgoszcz, Ogród Fauny Polskiej – oficjalna strona www, inne

3. Łysomice, Minizoo (przy Hotelu “Rubens”) – oficjalna strona www – brak, inne

4. Elgiszewo (Ciechocin), Minizoo Osada Karbówko – oficjalna strona www

5. Rypin, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

6. Grudziądz,  Zoo Rancho Mega-Parkoficjalna strona www

7. Hanowo, Minizoo – oficjalna strona www

8. Nowe, Minizoo – oficjalna strona www – brak

9. Brzoza Toruńska, Minizoo – oficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE

Zwierzyńce województwa warmińsko-mazurskiego
Zwierzyńce województwa warmińsko-mazurskiego

1. Kadzidłowo, Park Dzikich Zwierzątoficjalna strona www

2. Braniewo, Zoo – oficjalna strona www – brak, inne

3. Kosewo Górne, Stacja Badawcza Instytutu Parazytologii PANoficjalna strona www

4. Jędrychówko, Minizoo “Agro Raj” – oficjalna strona www

5. Barczewko, Minizoo “Janczary” – oficjalna strona www

6. Nikielkowo, Minizoo - oficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO PODLASKIE

Zwierzyńce województwa podlaskiego
Zwierzyńce województwa podlaskiego

1. Białystok, Akcent Zoo – oficjalna strona www – brak, inne

2. Białowieża, Rezerwat Pokazowy Żubrówoficjalna strona www

3. Howieny k. Białegostoku, Minizoooficjalna strona www

4. Zielone Kamedulskie k. Suwałk, Minizoo Azyloficjalna strona www

Pozostałe miejsca:

Mikołajówka, Minizoooficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE

Zwierzyńce województwa lubuskiego
Zwierzyńce województwa lubuskiego

1. Świekocin, Zoo Safari – oficjalna strona www

2. Wawrów, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

3. Kosin, Minizoo – oficjalna strona www

4. Palmiarnia, Zielona Góraoficjalna strona www

Pozostałe miejsca:

Lubniewice, Minizoooficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE

Zwierzyńce województwa wielkopolskiego
Zwierzyńce województwa wielkopolskiego

1. Poznań, Stare Zoo -oficjalna strona www, inne

2. Poznań, Nowe Zoo – oficjalna strona www, inne

3. Konin, Minizoo – oficjalna strona www, inne

4. Leszno, Minizoo – oficjalna strona www, inne

5. Nowy Tomyśl, Ogród Zoologiczny – oficjalna strona www, inne

6. Przygodzice k. Ostrowa Wlkp., Mini Zoo  Górecznik – oficjalna strona www

7. Poznań, Palmiarnia Poznańska – oficjalna strona www, inne

8. Mariankowo, Minizoo – oficjalna strona www

9. Niedźwiedź k. Ostrzeszowa, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

10. Zbrudzewo, Minizoo “Gajówka” – oficjalna strona www

11. Starkowo, Minizoo – oficjalna strona www

12. Włoszakowice, Minizoo w Restauracji “Toscana” - oficjalna strona www

13. Włoszakowice, Minizoo (przy wyjeździe na Wleń) – oficjalna strona www – brak

Pozostałe miejsca:

Gołuchów, Zagroda Zwierząt – oficjalna strona www – brak, inne

Młodzikowo, Minizoo Stadnina Koni Fiord – oficjalna strona www

Modlibogowice, Nasz Zwierzyniecoficjalna strona www

Września, Minizoo – oficjalna strona www – brak

WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE

Zwierzyńce województwa łódzkiego
Zwierzyńce województwa łódzkiego

1. Łódź, Miejski Ogród Zoologiczny – oficjalna strona wwwinne

2. Borysew, Zoo Safari – oficjalna strona www

3. Smardzewice koło Tomaszowa Mazowieckiego, Ośrodek Hodowli Żubrów – oficjalna strona www

4. Łódź, Akwarium w Manufakturze – oficjalna strona www, inne

5. Solca Mała, Minizoo “Tatanka” – oficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE

Zwierzyńce województwa mazowieckiego
Zwierzyńce województwa mazowieckiego

1. Płock, Ogród Zoologiczny – oficjalna strona www, inne

2. Warszawa, Miejski Ogród Zoologicznyoficjalna strona www, inne

3. Trablice, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

4. Dziekanów Nowy, Minizoo “Pepeland” – oficjalna strona www – brak, inne

5. Cyganówka, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

6. Sarnowa Góra, Minizoo “Kraina Westernu” – oficjalna strona www

7. Ostrołęka, Minizoo Park Rozrywki Knieja - oficjalna strona www – brak, inne

8. Siedlce, Minizoo Park Aleksandria – oficjalna strona www – brak, inne

Pozostałe miejsca:

Czosnów, Minizoo Dakota Ranch - oficjalna strona www – brak

WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE

Zwierzyńce województwa lubelskiego
Zwierzyńce województwa lubelskiego

1. Zamość, Ogród Zoologiczny im. Stefana Milera – oficjalna strona www

2. Leonów k. Lublina, Zwierzyniec Park Rozrywki Minizoo Niemce – oficjalna strona www

3. Horodyszcze, Mini Zoo – oficjalna strona www

4. Nałęczów, Nałęczowski Zwierzyniec Małe Zoo – oficjalna strona www

5. Turka k. Lublina, Mały Ogród Zoologiczny – oficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE

Zwierzyńce województwa dolnośląskiego
Zwierzyńce województwa dolnośląskiego

1. Wrocław, Ogród Zoologiczny – oficjalna strona www

2. Pieszyce-Lasocin, Minizoo “Cicha Woda” – oficjalna strona www

3. Wambierzyce, Skansen Zwierzyniec  – oficjalna strona www

4. Ludwikowice Kłodzkie, Minizoo “Harenda”  – oficjalna strona www

5. Kiełczów, Minizoo Sielska Zagroda – oficjalna strona www

6. Miłków, Minizoo Cyrklandoficjalna strona www

Pozostałe miejsca:

Wałbrzych-Lubiechów, Palmiarnia – oficjalna strona www – brak

Henryków, Minizoo przy Opactwie Cysterskim – oficjalna strona www – brak

WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE

Zwierzyńce województwa opolskiego
Zwierzyńce województwa opolskiego

1. Opole, Ogród Zoologiczny - oficjalna strona internetowa, inne

WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE

Zwierzyńce województwa śląskiego
Zwierzyńce województwa śląskiego

1. Chorzów, Śląski Ogród Zoologiczny – oficjalna strona www

2. Dąbrowa Górnicza Minizoo Park Zielona – oficjalna strona www – brak, inne

3. Racibórz (w Lesie Obora), Arboretum Bramy Morawskiej – oficjalna strona www

4. Sosnowiec, Minizoo Park Kazimierz – oficjalna strona www

5. Gliwice, Palmiarnia – oficjalna strona www

6. Sosnowiec, Egzotarium – oficjalna strona www – brak, inne

7. Żywiec, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

8. Milówka, Minizoo Leśny Gród – oficjalna strona www

9. Buków, Minizoo – oficjalna strona www

10. Ustroń, Minizoo Leśny Park Niespodzianek – oficjalna strona www

11. Kończyce Małe k. Zebrzydowic, Minizoo Strusioland – oficjalna strona www

12. Pszczyna, Zagroda Żubrów – oficjalna strona internetowa, inne

13. Ruda Śląska-Bielszowice, Minizoo Park Strzelnica – oficjalna strona www – brak, inne

14. Rogów, Minizoo – oficjalna strona www

15. Świerklaniec, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

16. Częstochowa, Małe Zoo “Ogród” – oficjalna strona www – brak, inne

WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE

Zwierzyńce województwa świętokrzyskiego
Zwierzyńce województwa świętokrzyskiego

1. Kurozwęki, Bizolandia – oficjalna strona www

2. Kielce, Dolina Gadów i Minizoo – oficjalna strona www

3. Bałtów, Zwierzyniec Bałtowski - oficjalna strona www

4. Godów-Kałków, Zwierzyniec – oficjalna strona www – brak, inne

5. Kielce, Ptaszarnia w Parku Miejskim – oficjalna strona www – brak, inne

6. Niestachów, Minizoo “Kubuś” – oficjalna strona www

WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE

Zwierzyńce województwa małopolskiego
Zwierzyńce województwa małopolskiego

1. Kraków, Miejski Park i Ogród Zoologiczny – oficjalna strona www

2. Kraków, Akwarium Kraków – oficjalna strona www

3. Myślenice, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

4. Inwałd, Minizoo – oficjalna strona www

5. Łękawka, Minizoo Ranczo w Dolinie – oficjalna strona www

6. Kraków, Mini zoo pizzeria Magillo - oficjalna strona www

7. Rzezawa, Minizoo Borek – oficjalna strona www

8. Stróże, Zwierzyniec w Muzeum Pszczelarstwa – oficjalna strona www

Pozostałe miejsca:

Więckowice, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE

Zwierzyńce województwa podkarpackiego
Zwierzyńce województwa podkarpackiego

1. Głogów Małopolski, Minizoo Zabajka – oficjalna strona www

2. Liszna k. Cisnej, Leśne Minizoo – oficjalna strona www

3. Pstrągowa, Minizoo Różany Dworek – oficjalna strona www

4. Łańcut, Oranżeria z ekspozycją gadów na Zamku – oficjalna strona www

Pozostałe miejsca:

Myczkowice, Minizoo – oficjalna strona www – brak, inne

ZOO w liczbach – statystyki dotyczące polskich ogrodów zoologicznych (rok 1970). I kilka słów o frekwencji dzisiaj.

Pogrzebaliśmy trochę w naszych archiwaliach i postanowiliśmy zobaczyć, jak się miały sprawy w polskich ogrodach zoologicznych w dawnych czasach. Zważywszy, że uwielbiamy bawić się we wszelkiego typu rankingi i żonglować danymi statystycznymi, zrobiliśmy małe porównanie podstawowych danych dotyczących ZOO, a za cel dziś wzięliśmy sobie rok 1970.
Wnioski są bardzo ciekawe…

Wybieg zwierząt stepu i sawanny afrykańskiej w Starym ZOO. Stan z 1970. (zdjęcie pochodzi z albumu "125 lat Ogrodu Zoologicznego w Poznaniu")

W Polsce rok 1970 to przede wszystkim czas Grudnia 1970 i strajków w Gdyni, Gdańsku i Szczecinie, ale też początek nadawania TVP 2, premiera “Rejsu”

i debiut Kazimierza Górskiego na stanowisku trenera reprezentacji w piłkę nożną. Na świecie to intensywny podbój kosmosu, trzęsienie ziemi w Peru i koniec zespołu The Beatles.
A w świecie polskich ogrodów zoologicznych?

Polskie ZOO A.D. 1970

ZOO-mapa Polski była wówczas nieco uboższa – nie istniał jeszcze Ogród Fauny Polskiej w Bydgoszczy (decyzję o jego budowie podjęto dopiero pięć lat później), dopiero od pięciu lat ogrodem zoologicznym w ścisłym tego słowa znaczeniu jest Ogród Zoobotaniczny w Toruniu, raczkuje także zamojskie ZOO, które dopiero za 10 lat zostanie zlokalizowane w dzisiejszym miejscu. Nie ma także jeszcze gdyńskiego Akwarium i połowy funkcjonujących dziś zwierzyńców. Ledwie namiastką dzisiejszego stanu rzeczy są także ogrody w Opolu (zajmujące wówczas zaledwie 4ha – 20% dzisiejszej powierzchni), Krakowie (nieco ponad połowa dzisiejszej powierzchni), mniejsze niż dzisiaj jest także Gdańskie ZOO.
No i nie ma jeszcze Nowego ZOO w Poznaniu…

Tu niebawem powstanie Nowe ZOO (fot. ZOO Poznań)

Siłą Poznania jest bowiem dzisiejsze Stare ZOO – już wówczas najmniejsze z oficjalnej “9″, a mimo to odznaczające się wyjątkowo bogatą kolekcją (pomijamy w tym miejscu warunki bytowe i ekspozycyjne zwierząt w Starym ZOO – 40 lat temu wyglądało to niestety zupełnie inaczej niż dzisiaj, a o dużych, otwartych wybiegach można było tylko pomarzyć i to nie tylko w Poznaniu).

ZOO A.D. 1970 w liczbach

Mniej ogrodów, mniej różnych gatunków i mniej samych zwierząt, ale atmosfera wokół zoo i społeczny odbiór tych miejsc znacznie inny niż dzisiaj. W powszechnej świadomości społecznej ZOO to jeszcze nie “Arka Noego” dla zagrożonych gatunków i azyl dla zwierząt, a przede wszystkim miejsce rozrywki i weekendowych spotkań z naturą w mieście. Chyba trochę bardziej niż dziś, bo i rozrywek wówczas znacznie mniej. Ale jakoś o ZOO jest wówczas głośniej – więcej się na ten temat mówi, więcej pisze, zwłaszcza w prasie – jakoś ogród zoologiczny bardziej funkcjonuje w powszechnej świadomości. Może dlatego, że mniejszą ma konkurencję niż dzisiaj?

Zebraliśmy zatem podstawowe dane dotyczące 9 największych ówczesnych ogrodów zoologicznych w Polsce i postanowiliśmy je ze sobą porównać.
Wygląda to tak:

LICZBA GATUNKÓW LICZBA ZWIERZĄT LICZBA ZWIEDZAJĄCYCH
ms. zoo l.gat ms. zoo l.zw ms. zoo l.odw
1 Wrocław 528 1 Wrocław 2498 1 Warszawa 813000
2 Poznań 431 2 Poznań 2168 2 Chorzów 769800
3 Łódź 318 3 Łódź 2011 3 Wrocław 479000
4 Warszawa 274 4 Warszawa 1375 4 Gdańsk 446200
5 Kraków 266 5 Kraków 1322 5 Łódź 377200
6 Chorzów 208 6 Opole 924 6 Poznań 368000
7 Opole 171 7 Chorzów 810 7 Kraków 214100
8 Płock 171 8 Płock 686 8 Płock 118300
9 Gdańsk 124 9 Gdańsk 484 9 Opole 95800
(Dane liczbowe wg stanu na 1 stycznia 1971, na podstawie: International Zoo Yearbook, London 1972, zamieszczone w: K. Łukaszewicz, “Ogrody Zoologiczne – wczoraj, dziś, jutro”).

Jakie wnioski? Ano takie, że bezsprzecznie największą i najbogatszą kolekcję ma wówczas wrocławskie ZOO, tuż za nim poznańskie (przy takim metrażu – o zgrozo!), wysoko także Łódź, Warszawa i Kraków. Prowincjonalny jeszcze charakter mają ogrody w Płocku i Opolu, a Gdańsk dopiero buduje swoją potęgę.
Inaczej rzecz się jednak ma, jeśli chodzi o frekwencję – tu bezkonkurencyjna jest Warszawa, z ponad ośmiuset tysiącami zwiedzających – wiadomo, stolica i największe miasto. Bardzo wysoko – przy względnie średnim zwierzostanie – także śląskie ZOO, a zwłaszcza ZOO w Oliwie, słabo natomiast Łódź i Kraków – co dziwi tym bardziej, że to duże miasta.

A jak to było na świecie?

Porównajmy teraz wyniki z powyższej tabeli (gatunki, ilość zwierząt, frekwencja) z kilkoma najważniejszymi ogrodami zoologicznymi na świecie – da to jakieś rozeznanie jeśli chodzi o miejsce Polski w świecie.

Berlin Zoologischer Garten – 2 410 gat., 11 592 szt., 2 860 800 zwiedzających
Amsterdam ZOO – 1 723 gat., 7 103 szt., 1 050 000 zwiedzających
Londyn Regent’s Park ZOO – 1 497 gat., 7 062 szt., 1 794 400 zwiedzających
Moskwa ZOO – 549 gat., 2 671 szt., 3 284 200 zwiedzających
Nowy Jork Bronx ZOO – 825 gat., 3 298 szt., 2 776 800 zwiedzających

I jeszcze lokaty “krajowych liderów” w światowym rankingu:

Najwięcej gatunków w ZOO
1. Berlin Zoologischer Garten – 2 410 gat.
2. Amsterdam ZOO – 1 723 gat.
3. Londyn Regent’s Park ZOO – 1 497 gat.

34. Wrocław ZOO – 528 gat.

Najwięcej zwierząt w ZOO
1. Tokio Tama ZOO – 28 785 szt.
2. Budapeszt ZOO – 14 100 szt.
3. Barcelona ZOO – 13 369 szt.

42. Wrocław ZOO – 2 498 szt.

Największa frekwencja
1. Waszyngton ZOO – 5 193 800
2. Pekin ZOO – 4 600 000
3. Chicago Lincoln Park ZOO – 4 000 000

61. Warszawa – 813 000

Krótkie wnioski – ilość gatunków wcale nie musi przekładać się na ilość sztuk, o publiczności nie mówiąc. W tych pierwszych dwóch kategoriach dominują jednak “tradycyjne”, wielkie ogrody europejskie, jeśli zaś chodzi o frekwencję, prym wiodą ogrody amerykańskie. Polska na tym tle wypada słabo – zwłaszcza, jeśli chodzi o liczbę zwiedzających…

Frekwencja w polskich ogrodach zoologicznych (1970-2009)

Wróćmy zatem do kwestii frekwencji w polskich ogrodach zoologicznych.
Lepszy obraz sytuacji otrzymamy, jeśli porównamy liczbę zwiedzających z liczbą mieszkańców danego miasta, oraz współczynnik odwiedzin, czyli stosunek odwiedzających do ludności danego miasta.
(Dane dotyczące ludności miast za spisem powszechnym z 1970).
Dla porównania, o ile posiadamy takie dane, umieszczamy informacje dotyczące frekwencji w poszczególnych ogrodach zoologicznych obecnie (a także ludność poszczególnych miast – tu dane z 2009 roku).

1970 OBECNIE
zoo Frekwencja L. miasta % Frekwencja (2009) L. miasta (2009) %
Warszawa 813 000 1 315 648 61,8 661 718 1 714 446 38,6
Chorzów 769 800 151 946 506,6 361 165 113 469 (2008) 318,3
Wrocław 479 000 526 000 91,1 657 848 632 146 104,1
Gdańsk 446 200 365 600 122,0 442 746 456 658 (2006) 97,0
Łódź 377 200 762 699 49,4 227 863 744 541 30,6
Poznań 368 000 471 900 78,0 422 837 560 932 (2007) 75,4
Kraków 214 100 583 444 36,7 271 000 755 000 35,9
Płock 118 300 71 900 164,5 215 000 126 807 (2008) 169,5
Opole 95 800 869 00 110,2 212 764 125 792 169,1

I jeszcze małe podsumowanie dotyczące łącznej ilości odwiedzających we wszystkich 9 największych polskich ogrodach zoologicznych:

1970 – 3 681 400

2009 – 3 472 941

Jeśli dodamy 3 “nowe” oficjalne ogrody zoologiczne: Ogród Zoobotaniczny w Toruniu (61953 zwiedzających w 2009), Ogród Fauny Polskiej w Bydgoszczy (93210) i ZOO w Zamościu (109509), to całą “12″ odwiedziło w 2008 roku 3 737 613 osób.

Czas chyba na kilka uwag do powyższej tabeli.

1. Zauważalny jest niewielki spadek liczby odwiedzających w ZOO. W porównaniu do 1970 roku jest to jednak niespełna 6%. Dużo? Raczej nie, tym bardziej, że gdy dodamy odwiedzających z trzech nowych ogrodów – prawie 270 tysięcy – wynik jest już lepszy niż z 1970.
Różnice niewielkie, nie można zatem mówić o jakichś wahnięciach popularności ogrodów zoologicznych. Przeciwnie – w obliczu coraz większej konkurencji ze strony innych miejsc rozrywki, mają się całkiem nieźle.

2. Biorąc jednak pod uwagę wartości bezwzględne (czyli po prostu ilość odwiedzających), sporo ogrodów zanotowała spadek ilości odwiedzających. Największy spadek zanotowało Śląskie ZOO oraz ZOO w Łodzi. Dość wyraźnie spadła też ilość odwiedzających w Warszawie. Większych zmian nie zanotował ogród w Gdańsku, natomiast 5 placówek zanotowało  wzrost – o ile Kraków i Poznań nieznaczny, to Wrocław, Opole i Płock już bardzo duży.

Frekwencja w polskich ogrodach zoologicznych w latach 1970-2009

3. Ranking ogrodów wg frekwencji nie uległ jakimś drastycznym przetasowaniom, ale pewne ruchy są zauważalne. 1 miejsce utrzymała Warszawa, na drugie (z 3.) awansował Wrocław, który traci już bardzo niewiele,  a na trzecie (z 4.) Gdańsk, o trzy miejsca spadło Śląskie ZOO, o dwa łódzkie, o jedno awansował Poznań i Kraków – ostatnia dwójka bez zmian, choć wyraźnie zmniejszyły różnicę, i za kilka lat mogą mocno namieszać.

4. Wreszcie tzw. wskaźnik odwiedzających, czyli proporcja ilości osób odwiedzających dane zoo, w stosunku do liczby mieszkańców miasta, w którym zoo się znajduje. Tu wnioski są szczególnie ciekawe. Jak widać z tabeli, fenomenalny wynik osiąga i to w obu badanych okresach – Śląskie ZOO, tyle, że jest to bardzo mylny wynik. Należałoby właściwie wziąć ludność całej konurbacji śląskiej, ale i to niewiele by pomogło. Spójrzmy zatem na pozostałą “8″.
Tu zdecydowanie przodują ogrody w Płocku i Opolu – mające co prawda najmniejszą ilość odwiedzających, ale też wyraźnie najmniejszą ilość mieszkańców. Wynik jest zatem taki, że wyraźnie większa jest liczba tych pierwszych, niż drugich – i ta przewaga stale rośnie. Bardzo wysoki wskaźnik mają także ogrody w Gdańsku i Wrocławiu, choć w przypadku Gdańska akurat wskaźniki te spadają. Co ciekawe, Wrocław jest jedynym z pięciu największych miast w Polsce, gdzie wskaźnik ten jest bardzo dobry – w Poznaniu wynik jest jeszcze niezły, ale pozostała trójka wypada tu bardzo słabo, zwłaszcza zaś Łódź i Kraków, gdzie ledwie 1/3 mieszkańców odwiedza ZOO (zakładając oczywiście, że do ZOO chodzą miejscowi, ale jakąś metodę badawczą przyjąć trzeba:).
Wielkie miasta w odwrocie? Czy może konkurencja na polu rozrywkowym jest znacznie większa? To już temat na oddzielną analizę…

A na koniec – dla porównania – dane dotyczące ilości gatunków i zwierząt w polskich ogrodach zoologicznych obecnie – dane na dzień 31.12.2009, na podstawie „Informatora Polskich Ogrodów Zoologicznych”

LICZBA GATUNKÓW LICZBA ZWIERZĄT
ms. zoo l.gat ms. zoo l.zw
1 Wrocław 813 1 Wrocław 7095 (1.1.2010)
2 Warszawa 547
2 Warszawa 4203 (1.1.2009)
3 Poznań (Stare i Nowe) 421
3 Płock 3407 (1.1.2010)
4 Łódź 410
4 Łódź 2714 (1.1.2009)
5 Płock 318
5 Poznań 2500 (2010)
6 Chorzów 280
6 Chorzów 2201 (1.1.2010)
7 Opole 266
7 Kraków 1438 (1.1.2005)
8 Kraków 258 8 Gdańsk 1115 (1.1.2010)
9 Gdańsk 207 9 Opole 956 (1.1.2010)
10 Zamość 169 10 Zamość 915 (1.1.2010)
11 Bydgoszcz 157 11 Bydgoszcz 612 (1.12010)
12 Toruń 84 12 Toruń 278 (30.04.2010)

(Oczywiście dane te nieustannie się zmieniają – zwłaszcza w przypadku wrocławskiego ZOO, nie wpłynęło to jednak w znaczny sposób na powyższą tabelę oraz – co szczególnie ważne – na zajmowane przez poszczególne ogrody lokaty).
Tyle na dziś.

(Dane liczbowe dotyczące ilości gatunków, sztuk i frekwencji za: International Zoo Yearbook, London 1972, zamieszczone w: K. Łukaszewicz, “Ogrody Zoologiczne – wczoraj, dziś, jutro”
Dane dotyczące ilości mieszkańców miast za rok 1970 za: spis powszechny z 1970
Dane dotyczące ilości mieszkańców miast za rok 2009 za: http://www.wikipedia.pl
Dane dotyczące frekwencji w ZOO za 2009: „Informator Polskich Ogrodów Zoologicznych” 2009
Rankingi, tabele, wykresy, podsumowania: opracowanie własne