Zapraszamy do kolejnego odcinka zapomnianego nieco cyklu, w którym prezentujemy mieszkańców polskich ogrodów zoologicznych wg układu gatunkowego (w niektórych przypadkach z uwzględnieniem podgatunków!). Mamy zamiar zgromadzić w tym cyklu wszystkie gatunki, jakie możemy zobaczyć w polskich ogrodach (tak, wiemy, będzie to bardzo trudne…), a za podstawę naszego cyklu posłuży tworzona przez nas równolegle kolekcja kart z mieszkańcami polskich zoo.
Drugim bohaterem naszego cyklu zostaje czepiak czarnoręki (Ateles geoffroyi yucatanensis).
Kolekcja zookart "Mrówkojada" - 2. Czepiak czarnoręki
DOWÓD OSOBISTY
Czepiak czarnoręki
Czepiak czarnoręki, zwany też czepiakiem Geoffroya (z łac. Ateles geoffroyi, z ang. Black-handed Spider Monkey albo Geoffroy’s Spider Monkey, z niem. Geoffroy-Klameraffe) to gatunek małpy szerokonosej z rodziny czepiakowatych (Atelidae).
W naszym artykule omówimy jednak konkretny podgatunek czepiaka czarnorękiego – Ateles geoffroyi yucatanensis, jest to bowiem jedyny przedstawiciel tego gatunku reprezentowany w Polsce.
systematyka
gromada – ssaki
podgromada – ssaki żyworodne
szczep – łożyskowce
rząd – naczelne
podrząd – Haplorrhini
nadrodzina – małpy szerokonose
rodzina – czepiakowate
podrodzina – czepiaki
rodzaj – Ateles
gatunek – czepiak czarnoręki (czepiaki Geoffroya)
podgatunek – Ateles geoffroyi yucatanensis
“Ojcem chrzestnym” czepiaka czarnorękiego jest Heinrich Kuhl, który nazwał ten gatunek w 1820 roku. Natomiast podgatunek Ateles geoffroyi yucatanensis wydzieliła para naukowców Kellogg i Goldman w 1944 roku.
MIEJSCE ZAMIESZKANIA
Zasięg występowania czepiaka czarnorękiego (z zaznaczeniem podgatunków)
W warunkach naturalnych gatunek ten zamieszkuje korony gęstych drzew lasów deszczowych i górskich na terenie trzech środkowoamerykańskich państw – Belize, Gwatemali i Meksyku. Znaczna cześć obszaru ich występowania to jednak meksykański półwysep Jukatan.
STAN ZAGROŻENIA
Czepiaki czarnorękie zagrożone są przede wszystkim w wyniku utraty naturalnych siedlisk (bezwzględnego niszczenia lasów tropikalnych) i polowań – są wybijane przez kłusowników z powodu smacznego mięsa. Obecnie status gatunku określany jest jako “Endangered” czyli “zagrożony”, choć jeszcze w 2003 roku status ten był o poziom niższy – “Vulnerable”. Wszystko dlatego, że populacja czepiaków czarnorękich (zwłaszcza podgatunku jukatańskiego) cały czas się zmniejsza.
RYSOPIS
Czepiaka czarnorękiego portret z bardzo bliska!
Czepiak po angielsku zwany jest “Spider monkey” czyli małpa pajęcza. Nazwa ta jest bardzo znacząca, bowiem czepiaki charakteryzuje bardzo długi, elastyczny, chwytny ogon (nieowłosiony od spodu), długie ręce i nogi oraz czteropalczaste dłonie (kciuk czepiaka jest zredukowany), a i sam czepiak z wyglądu przypomina trochę pająka.
Czepiak w (niemal) całej okazałości
Ogon działa jak piąta kończyna i podczas zwisania może utrzymać ciężar całego ciała, może być również używany do podnoszenia przedmiotów. Podczas rzadkich wizyt na ziemi czepiak może biegać na dwóch nogach. 
Na skórze kończyn znajdują się charakterystyczne dla każdego osobnika rowki – linie, podobne do linii papilarnych na ludzkich dłoniach. Małpa wykorzystuje palce dłoni i stóp jak haki, na których kołysze się na gałęziach. Czepiak czarnoręki ma barwę od złotobrązowej do czerwonej lub ciemnobrązowej, dłonie i stopy są natomiast – jak sama nazwa wskazuje – czarne. Głowa jest stosunkowo mała wobec reszty ciała. Długość ciała wynosi 34–52 cm, długość ogona 59–84 cm. Dorosły osobnik waży 7,5–7,6 kg. 
Z ŻYCIA WZIĘTE
Czepiaki czarnorękie są aktywne wyłącznie w ciągu dnia.
Taa, aktywne w ciągu dnia...
Żyją w stadach liczących od 5 do 35 osobników, które podczas żerowania rozpraszają się po okolicy. Stado składa się zwykle z kilku rodzinnych grup, liczących od dwóch do ośmiu osobników. Każda rodzina ma swoje terytorium, po którym porusza się swoimi nadrzewnymi szlakami, przede wszystkim w poszukiwaniu pożywienia.
Specyficzna budowa ciała umożliwia im bardzo sprawnie poruszanie się po gałęziach drzew, pokonywanie naziemnych przeszkód i niemal przelatywanie między drzewami. Czepiaki potrafią niewyobrażalnie szybko wbiec na drzewo, dotrzeć do najwyższych gałęzi i zbiec tak szybko, że przypomina to lot w dół – szybkością i długością skoków wyprzedzają wszystkie pozostałe południowoamerykańskie małpy!
Dojrzałość płciową osiągają w wieku 9 lat (choć niektóre źródła podają tylko 5 lat). Po ciąży trwającej 210–225 dni rodzi się tylko jedno młode. Rozmnażają się raz na trzy lata. Późną dojrzałość płciową czepiaki rekompensują sobie długowiecznością, bo żyją nawet ponad 50 lat, choć zwykle dożywają 30. 
JADŁOSPIS
Czepiaki czarnorękie żywią się pokarmem roślinnym – przede wszystkim dojrzałymi owocami i młodymi liśćmi, a także pędami i nasionami. W czasie poszukiwania pokarmu doskonale posługują się swoim ogonem, którym potrafią podawać sobie jedzenie do ust! W ogrodach zoologicznych czarnorękie małpki najchętniej jedzą owoce, banany, winogrona, suchary, biszkopty i kaszkę mannę.
KARIERA ZOOLOGICZNA
POLSKA – NOWE ZOO POZNAŃ
W Polsce czepiaki czarnorękie z podgatunku Ateles geoffroyi yucatanensis znajdują się tylko w poznańskim Nowym Zoo – to zresztą jedyne czepiaki czarnorękie jakiegokolwiek podgatunku, które możemy zobaczyć w Polsce!
Czepiaki czarnorękie w polskich ogrodach zoologicznych
W poznańskim Nowym Zoo mieszkają obecnie trzy czepiaki czarnorękie – samiec Colombo oraz dwie samice, Zosia i Zuza. Cała trójka została sprowadzona do Poznania jesienią 2000 roku – zostały wymienione z ogrodem zoologicznym Merida w Meksyku w zamian za wyhodowane w poznańskim zoo emu, kangury i makaki japońskie, ale poznańskie zoo starało się o nie aż przez dwa lata! Były to pierwsze – i jak dotąd jedyne – czepiaki czarnorękie w Polsce.
Czepiak w pozie spoczynkowej
Poznańskie czepiaki należą do podgatunku zamieszkującego półwysep Yukatan w Meksyku: jeden z nich urodził się w 1998 roku, dwa dalsze w 1999. Obecnie są więc już w pełni dojrzałe płciowo i należałoby się spodziewać przychówków, jednak samiec Colombo nie jest ponoć zainteresowany swoimi partnerkami 
. Ile w tym prawdy – trudno powiedzieć, niemniej żadnego przychówku jeszcze się nie doczekaliśmy, a byłoby to niewątpliwie wielkie wydarzenie. Czepiaki zamieszkują na wybiegu w sektorze ,,Ameryki Południowej’’ – mają tam swój pawilon zimowy z wewnętrznym wybiegiem oraz spory wybieg zewnętrzny z dużą ilością drzew i specjalnym torem przeszkód.
Chatka czepiaków w poznańskim Nowym Zoo
Pawilon czepiaków znajduje się na tyłach wybiegu południowoamerykańskiego, a wybieg zewnętrzny sąsiaduje z przedwybiegiem mrówkojadów. Chatka czepiaków to jedno z niewielu miejsc w poznańskim zoo, gdzie możemy oglądać zwierzęta ciepłolubne zimą. Wnętrze jest całkiem spore, czepiaki mają do dyspozycji liczne gałęzie i sznury, po których uwielbiają chodzić, a także kilka zabawek, w tym oponę i drabinkę. 
Podłoże chatki wysypane jest grubą warstwą kory. 
Świetnie prezentuje się natomiast wybieg zewnętrzny – czepiaki wychodzą na niego z chatki specjalnymi drabinkami sznurkowymi i przedostają się na duży, całkowicie naturalny wybieg, z dużą ilością drzew i trawiastym podłożem.
Wybieg zewnętrzny czepiaków
Z chatki na wybieg
Czepiak nadrzewny
Od zwiedzających oddziela je praktycznie tylko płynący przez niemal całe zoo strumień oraz prawie niewidoczny pastuch elektryczny.
Czepiak w listowiu
Na widok gości czepiaki od razu podbiegają do ogrodzenia i bardzo chętnie popisują się swoimi umiejętnościami, przeskakując z gałęzi na gałąź. Między drzewami porozciągane są drabinki sznurkowe, liny i sznury tworzące specyficzny tor przeszkód. 
W akrobacjach czepiakom przydaje się ich niesamowicie chwytny ogon, a wrodzona zwinność pozwala czepiakom wdrapać się na czubek najwyższego nawet drzewa i cyrkowe sztuczki na rozciągniętych kilka metrów nad ziemią linach – robi to naprawdę duże wrażenie!
Najlepszy punkt widokowy w okolicy
Ręce, nogi, ogon - co za różnica?
Jest po czym pobiegać!
Zabawę czas zacząć!
Chwila wytchnienia
My poznańskie czepiaki zawsze bardzo chętnie odwiedzaliśmy – gdy było ciepło za każdym razem wyczyniały niesamowite harce na swoim wybiegu zewnętrznym, w chłodniejsze dni natomiast bawiły się w swojej chatce – chętnie wówczas podchodziły do szyby i przyglądały się nam, pozując przy tym samemu do zdjęć. 
NA ŚWIECIE
Czepiaki czarnorękie są rzadkością w ogrodach zoologicznych na świecie. W Europie oprócz poznańskiego Nowego Zoo można je zobaczyć jeszcze tylko w czeskim Zlinie.
Czepiak czarnoręki (Ateles geoffroyi yucatanensis) - występowanie w europejskich ogrodach zoologicznych
Jakiś czas temu jeszcze jeden samiec był w zoo w Dublinie. Poza tym można je zobaczyć jeszcze w dwóch amerykańskich ogrodach zoologicznych – Brookfield Zoo w Chicago (dwie samice) oraz w America’s Teaching Zoo w Moorpark College. Pozostałe podgatunki czepiaka czarnorękiego występują w ogrodach zoologicznych znacznie częściej – wszystkie podgatunki reprezentowane są łącznie przez kilkaset osobników w kilkudziesięciu ogrodach!
WIĘCEJ
Pełną galerię zdjęć poznańskich czepiaków czarnorękich (Ateles geoffroyi yucatanensis) możecie zobaczyć TUTAJ.
